Kolombiya-İsrail İlişkilerinde U Dönüşü

14 Ekim 2026’da Kolombiya, İsrail nezdindeki büyükelçiliğini işgal altındaki Kudüs’te resmen açtı. Böylece bu tartışmalı adımı atan dünyadaki onuncu ülke oldu. Söz konusu karar, eski solcu Devlet Başkanı Gustavo Petro’nun, Gazze Şeridi’nde 74 binden fazla Filistinlinin katledildiği İsrail’in soykırım savaşı nedeniyle Mayıs 2024’te diplomatik ilişkileri kesmesinin ardından iki yılı aşkın süre devam eden kopuşu da sona erdirdi.

Açılış törenine Kolombiya Dışişleri Bakanı Omar Bola Escobar ile İsrailli mevkidaşı Gideon Saar katıldı. Törenin ardından Binyamin Netanyahu’nun da yer aldığı resmî bir resepsiyon düzenlendi. Bu gelişme, yeni sağcı Devlet Başkanı Abelardo de la Espriella’nın 7 Ağustos 2026’da göreve başlamasından bu yana Kolombiya dış politikasında yaşanan hızlı ve köklü yön değişiminin zirve noktası niteliğindeydi.

Tören sırasında Bola Escobar, iki ülke arasındaki ilişkilerin “hiçbir zaman kesilmemesi gerektiğini” belirterek, “İsrail stratejik bir ortaktır, her zaman öyle olmuştur ve bundan sonra daha da güçlü bir ortak olacaktır” dedi. Netanyahu ise bu adımdan duyduğu memnuniyeti dile getirerek Kolombiya Devlet Başkanı’nı “cesaret ve vizyon sahibi bir lider” olarak nitelendirdi ve şu ifadeleri kullandı: “Medeniyet, yaşam ve umut için kararlılıkla duruyoruz. Barbarlara karşı savaşacağız ve yanımızda duranlara teşekkür ediyoruz. Kolombiya da bizim yanımızda duruyor.”

Bu çerçevede elinizdeki analiz dört temel soruya yanıt aramaktadır: Kolombiya’yı Latin Amerika’da İsrail nüfuzunun istisnai dayanak noktalarından biri hâline getiren tarihsel ve güvenlik temelli kökler nelerdir? Petro dönemindeki kopuş, iki taraf arasındaki silah ve enerji alanlarındaki karşılıklı bağımlılığın boyutuna dair ne ortaya koymuştur? Tel Aviv bu dönüşümü hangi stratejik saik ve hesaplarla değerlendirmektedir? De la Espriella’yı İsrail’e yönelik bu hızlı yakınlaşmaya iten siyasi, güvenlik temelli ve ideolojik etkenler nelerdir? Son olarak, bu yakınlaşmanın sınırları ve sürdürülebilirliğini belirleyen unsurlar nelerdir?

Bogota ve Tel Aviv: Güvenlik Alanındaki İç İçe Geçmiş İlişkilerin Kökleri ve Geçici Kopuş

Kolombiya, İsrail’i Şubat 1949’da tanıdı ve Ekim 1957’nin başında tam diplomatik ilişki kurarak Tel Aviv ve Bogota’da karşılıklı büyükelçiliklerin açılmasının önünü açtı. Bununla birlikte, iki ülke ilişkilerini onlarca yıl boyunca şekillendiren en belirgin unsur, Soğuk Savaş sonrası dönemde Kolombiya’nın İsrail’in Latin Amerika politikasında istisnai bir konuma yerleşmesi oldu. Bu konum, isyanla mücadele doktrinleri ile Kolombiya’daki iç çatışmanın ekonomi politiğinin iç içe geçtiği karmaşık bir güvenlik ve askerî çıkar ağına dayanıyordu.

1980’lerin sonlarından itibaren, eski Kolombiya Devlet Başkanı Virgilio Barco’nun (1986-1990) görev döneminde, eski Mossad mensubu Rafi Eitan’ın devlet başkanlığı koruması ve güvenlik meselelerindeki danışmanlık rolü öne çıktı. Ülkedeki bu İsrail nüfuzu, solcu Yurtsever Birlik (Unión Patriótica) partisinin kadrolarına yönelik tasfiye kampanyalarının yoğunlaştığı bir döneme denk geldi. Buna ek olarak, İsrailli eski subay ve paralı asker Yair Klein’ın sağcı paramiliter gruplara eğitim verdiği belgelenirken, Kolombiya Birleşik Öz Savunma Güçleri’nin (AUC) kurucusu Carlos Castaño’nun da 1980’lerin başında Marksist silahlı hareketlerle mücadele amacıyla İsrail’de eğitim aldığı biliniyordu.

Bu süreç, Álvaro Uribe döneminde (2002-2010) daha kurumsal ve resmî bir nitelik kazandı. Bogota, Kolombiya Devrimci Silahlı Güçleri’ne (FARC) karşı ordusunu modernize etmek amacıyla İsrail teknolojisi ve istihbarat tecrübesinden yararlandı. İsrail yapımı Kfir savaş uçakları, isyancıların mevzilerine yönelik hava saldırılarının temel unsurlarından biri hâline geldi. Bunun yanı sıra Kolombiya’nın devlet silah sanayisi şirketi, İsrail yapımı Galil piyade tüfeğinin üretim haklarını elde ederek yerli versiyonlarını geliştirdi. İki ülke arasındaki güvenlik iş birliği ayrıca Hermes 450 ve Hermes 900 insansız hava araçlarını ve siber güvenlik sistemlerini de kapsadı.

Bu yakınlaşma 2010’lu yıllarda zirveye ulaştı. Nitekim eski Devlet Başkanı Juan Manuel Santos, 2013 yılında İsrail ile Serbest Ticaret Anlaşması’nı imzaladı ve Haaretz gazetesine yaptığı açıklamada ülkesinin “Latin Amerika’nın İsrail’i” olarak tanımlanmasından büyük gurur duyduğunu ifade etti.

Kolombiya ayrıca, İsrail’in Latin Amerika’da kendisini “start-up ülkesi” ve teknolojik ve girişimci modernleşmenin kaynağı olarak tanıttığı, literatürde “Mobileye etkisi” olarak anılan süreçte, İsrail Uluslararası Kalkınma İşbirliği Ajansı MASHAV programlarına katılım açısından kıta ülkeleri arasında ilk sırada yer aldı.

Eylül 2017’de Netanyahu, Bogota’ya tarihî bir devlet ziyareti gerçekleştirdi. Kolombiya Devlet Başkanı Iván Duque ise buna karşılık Kasım 2021’de İsrail’e resmî bir ziyarette bulundu; Kudüs’te bir ticaret ve inovasyon ofisi açtı ve İsrailli yetkililerle Hizbullah’a atfedilen tehditleri ele aldı. Bu ziyaretin ardından Kolombiya ordusu, Aralık 2021’de İsrailli Elbit Systems şirketiyle, Venezuela sınırında gözetleme ve keşif sistemi ile komuta-kontrol merkezi kurulması için 30 milyon dolarlık bir sözleşme imzaladı.

Ancak Ağustos 2022’de Gustavo Petro’nun iktidara gelmesi, bu çizgide keskin bir kopuş yarattı. Ülke tarihinin ilk solcu devlet başkanı olan Petro, aynı zamanda geçmişte savaşçıları Filistin Kurtuluş Örgütü kamplarında eğitim gören 19 Nisan Hareketi’nin (M-19) eski bir mensubuydu. Ekim 2023’te Gazze savaşının başlamasının ardından Petro, 7 Ekim saldırısını kınamayı reddetti ve İsrail’in Gazze Şeridi’ndeki uygulamalarını Nazizmle karşılaştırdı.

Petro, 2024 yılında tutumunu daha da sertleştirerek İsrail’den silah alımlarını durdurdu, 1 Mayıs’ta diplomatik ilişkileri kesti ve 5 Nisan 2024’te Güney Afrika’nın İsrail aleyhine açtığı dava lehine Uluslararası Adalet Divanı’na müdahale beyanı sundu. Ardından Ağustos 2024’te 1047 sayılı kararnameyi çıkararak İsrail’e kömür ihracatını yasakladı ve “Kolombiya kömürü, Filistinli çocukları öldürmek için bombaların yapımında kullanılıyor” dedi.

Petro yönetimi daha sonra, 20 Ağustos 2025’te 0949 sayılı kararnameyi yayımlayarak, Drummond şirketinin yaklaşık bir milyon ton kömürü 28 gemiyle sevk etmesine olanak tanıyan sözleşmesel istisnaları kaldırdı. Bununla birlikte Kolombiya donanmasına, İsrail limanlarına yönelen kömür gemilerini durdurma talimatı verdi.

İsrail’in De la Espriella Yönetimindeki Kolombiya ile Yakınlaşmasının Nedenleri

İsrail’in Abelardo de la Espriella’nın seçim zaferi ve göreve başlamasını olağanüstü bir memnuniyetle karşılaması, meselenin yalnızca geleneksel bir ortağın geri kazanılmasından ibaret olmadığını; daha karmaşık ve çok katmanlı İsrail çıkarlarıyla örtüştüğünü göstermektedir. Nitekim İsrail Dışişleri Bakanlığı, 2026 yılını “İsrail’in Latin Amerika ülkeleriyle ilişkilerini derinleştirmeye yönelik stratejik odak yılı” ilan etmiş, Dışişleri Bakanı Gideon Saar da Tel Aviv’i temsilen De la Espriella’nın yemin törenine bizzat katılmıştır. Bu yaklaşım birkaç başlık altında ele alınabilir:

1- Hukuki takip cephesini dağıtmak ve diplomatik izolasyonu kırmak: Petro döneminde Kolombiya, “Küresel Güney” içerisinden İsrail’in uluslararası hukuk ve diplomasi alanında karşı karşıya kaldığı en sert baskı merkezlerinden biri hâline gelmişti. Bu nedenle Uluslararası Adalet Divanı ve Lahey Grubu dosyalarının, İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar’ın Temmuz 2026 sonlarında Washington’da Kolombiya’nın göreve gelmeye hazırlanan Dışişleri Bakanı Omar Bola Escobar ile yaptığı ilk görüşmelerin gündeminde üst sıralarda yer alması şaşırtıcı değildi.

Tel Aviv bu diplomatik yatırımın sonuçlarını kısa sürede aldı. Bogota, 18 Eylül 2026’da Uluslararası Adalet Divanı’ndaki soykırım davasına, Statü’nün 63. maddesi uyarınca yaptığı hukuki müdahale beyanını geri çekti. Ardından 27 Ekim 2026’da, İsrail’e karşı hukuki ve diplomatik girişimlerin ve Uluslararası Ceza Mahkemesi nezdindeki süreçlerin koordinasyonuyla ilgilenen Lahey Grubu’ndaki üyeliğinden ve dönem başkanlığından çekildi.

2- Kudüs ve Golan Dosyalarında Egemenlik Alanında Bir Kazanım Sağlamak: De la Espriella’nın attığı adımlar, İsrail açısından hem sembolik hem de hukuki bakımdan özel bir önem taşımaktadır. Kolombiya’nın 14 Ekim 2026’da işgal altındaki Kudüs’te büyükelçilik açması, şehirdeki yabancı büyükelçiliklerin sayısını ona çıkarmıştır. Gideon Saar, Barranquilla’daki görüşmelerinde Kolombiya Devlet Başkanı’na bu adımla ilgili olarak “Kudüs’ün surlarına bir taş daha koydunuz” demiştir. Böylece Kolombiya’nın diplomatik misyonu, ülkenin 1980 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 478 sayılı kararı doğrultusunda ayrıldığı Kudüs’e yeniden taşınmış oldu.

Daha ileri bir adım ise Bogota’nın 10 Ağustos 2026’da İsrail’in işgal altındaki Suriye Golan Tepeleri üzerindeki egemenliğini tanıması oldu. Böylece Kolombiya, 2019’dan bu yana bu tutumu benimseyen tek ülke konumundaki ABD’nin bu alandaki tekliğini kırmış oldu.

3- Enerji Güvenliğini Sağlamak ve Küresel Güney’de “Ekonomik Ambargo” Emsalini Boşa Çıkarmak: Kolombiya, 2024 öncesinde İsrail’in en büyük kömür tedarikçisiydi ve İsrail’in toplam kömür ithalatının %60’ından fazlasını karşılıyordu. Bu ticaretin değeri 2023 yılında yaklaşık 450 milyon dolara ulaşmıştı. Kömür aynı zamanda İsrail’in birleşik elektrik şebekesinde üretilen elektriğin yaklaşık beşte biri ile dörtte biri arasındaki bölümünü sağlıyordu.

Bu nedenle Petro’nun kömür ihracatını durdurma kararı, boykot hareketlerinin enerji tedarik zincirlerini kesmeye dayalı en somut ve etkili örneklerinden birini oluşturdu. Dayanışma hareketleri bu modeli Güney Afrika, Brezilya ve Türkiye gibi başka ülkelere de yaygınlaştırmaya çalıştı.

Bu bağlamda De la Espriella yönetiminin Ağustos 2026’da kömür ihracatını yeniden başlatan kararnameyi imzalaması, Ekim ayında Serbest Ticaret Anlaşması’nı yeniden etkinleştirmesi ve yatırım fırsatlarını araştırmak üzere yaklaşık 30 İsrailli şirketin Kolombiya’ya yapacağı ziyaretin hazırlıklarına başlaması, Tel Aviv açısından kritik bir enerji tedarik kanalının yeniden açılması anlamına gelmektedir. Aynı zamanda bu adımlar, İsrail’e yönelik uluslararası boykot kampanyalarının etkisini sınırlamaya dönük önemli bir karşı hamle niteliği taşımaktadır.

4- Savunma Sanayii Pazarını Yeniden Kazanmak ve Teknolojik Bağımlılığı Pekiştirmek: Kolombiya, İsrailli güvenlik ve savunma şirketleri açısından stratejik bir pazar niteliğindedir. Bu pazar; Kfir savaş uçakları filosunun ve füze sistemlerinin bakımından, Elbit Systems insansız hava araçlarına, casus yazılımlarına ve siber istihbarat teknolojilerine kadar geniş bir alanı kapsamaktadır.

Yeni Kolombiya Devlet Başkanı’nın liderliğini yaptığı “Defenders of the Homeland” hareketinin, İsrail savunma sanayiiyle iş birliğini derinleştirmeye ve askerî istihbarat ile siber güvenlik alanlarında teknoloji transferine dayalı yeni bir plan ortaya koyması da bu çerçevede değerlendirilmektedir. Bazı analistler bu yaklaşımı “Kolombiya Planı 2.0”ın güncellenmiş bir versiyonu olarak nitelendirmektedir.

Buna ek olarak, İsrail’in ulusal su şirketi Mekorot’un, Sumapaz Platosu gibi çevresel açıdan hassas bölgelerde su kaynaklarının yönetimine dâhil edilmesine yönelik girişimler, İsrail’e Kolombiya’nın yalnızca güvenlik altyapısını değil, kritik sivil altyapısını da kendi teknolojik sistemiyle yeniden ilişkilendirme imkânı sunmaktadır.

5- İran Nüfuzunu Sınırlandırmak ve Latin Amerika’daki İsrail Yanlısı Sağ Ekseni Güçlendirmek: Tel Aviv’deki stratejik değerlendirme çevreleri, Latin Amerika’yı İran ve Hizbullah ile yürütülen rekabetin arka cephelerinden biri olarak görmektedir. Bu çevrelere göre Tahran; Venezuela, Bolivya, Nikaragua, Brezilya ve Petro dönemindeki Kolombiya gibi ülkelerde solcu “Pembe Dalga” hükümetlerinin yükselişinden yararlanarak diplomatik, askerî ve operasyonel varlığını genişletmiş ve Küresel Güney’de karşı karşıya olduğu izolasyonu kırmaya çalışmıştır.

Arjantin’de Javier Milei liderliğinde sağ bir hükümetin iktidara gelmesi; Ekvador, Bolivya, Honduras, El Salvador ve Kosta Rika’daki siyasi dönüşümler ile ABD güçlerinin Ocak 2026’da Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro’yu kaçırmasının da içinde bulunduğu hızlı bölgesel değişimler bağlamında, Petro yönetimindeki Kolombiya İsrailli bazı çevreler tarafından Güney Amerika’da “Marksist-İslamcı ittifak” olarak adlandırılan yapının son siyasi kalelerinden biri olarak görülüyordu.

Bu nedenle Kolombiya’daki siyasi dönüşüm, İsrail açısından yalnızca ikili ilişkilerin yeniden kurulması anlamına gelmemekte; aynı zamanda İran’ın bölgeler arası nüfuz ağlarını çevrelemeye yönelik daha geniş kapsamlı stratejiye Kolombiya’nın da dâhil edilmesinin önünü açmaktadır.

Abelardo de la Espriella’nın Hesapları

Kolombiya’nın yeni Devlet Başkanı Abelardo de la Espriella’nın İsrail’e yönelik hızlı yakınlaşması yalnızca diplomatik nezaketle açıklanamaz. Bu yönelimin arkasında birbiriyle iç içe geçen siyasi, güvenlik temelli ve ideolojik hesaplar bulunmaktadır. Bunların başlıcaları şunlardır:

A- İsrail ile yakınlaşmayı Trump yönetimiyle ilişkileri güçlendirmek için kullanmak: ABD-Kolombiya ilişkileri, Petro yönetiminin son yılında neredeyse kopma noktasına gelmişti. Bu gerilim özellikle Petro’nun Ocak 2025’te ABD’den sınır dışı edilen göçmenleri taşıyan uçakları kabul etmeyi reddetmesi ve Washington’un Ekim 2025’te Petro, bazı aile üyeleri ve hükümet yetkililerine uyuşturucu ticaretiyle bağlantılı suçlamalar gerekçesiyle yaptırım uygulamasıyla belirginleşti.

Buna karşılık De la Espriella, ABD Başkanı Donald Trump’ın açık ve doğrudan desteğiyle yükseldi. Bu nedenle De la Espriella açısından İsrail’e verilen desteği daha ileri bir düzeye taşımak, Beyaz Saray’a ve Washington’daki Cumhuriyetçilere stratejik bağlılığın bir göstergesi olarak görülmektedir.

Bu yönelim, Bogota’nın Trump yönetiminin desteklediği “Amerikalar Kalkanı” girişimine katılması, Kolombiya topraklarında Amerikan askerî operasyonlarına izin verilmesi, Venezuela ile ilişkilerin ABD Dışişleri Bakanlığı üzerinden yürütülmesi ve Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’nden çekilme ihtimalinin gündeme getirilmesi gibi adımlarla tamamlanmaktadır.

Los Andes Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Profesörü Sandra Borda, bu yaklaşımı “memnun etmeye yönelik ön alıcı diplomasi” olarak nitelendirmiştir.

B- İç çatışmayı sonuçlandırmak için askerî ve istihbarat teknolojisine duyulan acil ihtiyaç: De la Espriella, seçim kampanyasını eski Devlet Başkanı Álvaro Uribe’nin benimsediği “demir yumruk” doktrinini yeniden tesis etme vaadi üzerine kurdu. Petro’nun silahlı gruplarla müzakereye dayalı “Toplam Barış” politikasını reddetti; hatta kampanya sırasında, isyancılara ve uyuşturucu kartellerine karşı hava saldırıları düzenlemek için ABD ve İsrail desteği arayacağını açıkça ilan etti.

Bu ihtiyaç, operasyonel açıdan da giderek daha acil bir nitelik kazanmıştır. Nitekim Kolombiya Hava Kuvvetleri’nin eski komutanlarından emekli General Guillermo León gibi askerî isimler, İsrail ile ilişkilerin kesilmesinin Kfir savaş uçakları filosu açısından yedek parça sıkıntısına ve bakım süreçlerinin durmasına yol açtığı, bunun sonucunda üç uçağın art arda hizmet dışı kaldığı yönünde uyarılarda bulunmuştur. Bu nedenle Tel Aviv’de siyaset bilimi profesörü Alberto Spektorowski, Kolombiya’nın önümüzdeki dönemde ulusal güvenlikle ilgili hemen her başlığında İsrail ile geniş kapsamlı iş birliğinin yer alacağını savunmaktadır.

C- Sert sağın ideolojik ve dinî konumlanışı ile “Şaron modelinden” esinlenme: De la Espriella’nın tutumu, küresel ölçekte ve Latin Amerika’da yükselen yeni aşırı sağ ve popülist sağ dalgasından bağımsız değildir. Araştırmacı Pablo Stefanoni’ye göre İsrail’e güçlü destek, bu akımlar açısından iki yönlü bir işlev görmektedir: Bir yandan onlara “uluslararası meşruiyet” kazandırırken, diğer yandan ilerici ve sol güçlere ve Filistin’le dayanışma hareketlerine karşı ideolojik bir çatışma aracı olarak kullanılmaktadır.

Bu ideolojik ve dinî boyut, De la Espriella’nın Cali’deki yemin töreninde Haham David Mitzhan’ın sahneye çıkarak yeni devlet başkanını kutsaması ve “Yaşasın Kolombiya, yaşasın İsrail!” diye seslenmesiyle açık biçimde görünür hâle geldi. Bu çizgi, 13 Eylül 2026’da De la Espriella’nın Barranquilla’daki Beth El Sinagogu’nu ziyaret ederek Yahudi cemaatinin 5787 yılındaki Roş Aşana bayramını kutlaması sırasında daha da belirginleşti.

De la Espriella burada, yakın çevresinin aksi yöndeki tavsiyelerine rağmen seçim kampanyası boyunca İsrail’i savunmaya devam ettiğini vurguladı ve şu ifadeleri kullandı: “Onlara, İsrail’i savunmaktan asla vazgeçmeyeceğimi söyledim. Her zaman İsrail’in yanında olacağım, çünkü o Tanrı’nın halkıdır.” Aynı konuşmada eski İsrail Başbakanı Ariel Şaron’u da kendisi için “büyük bir ilham kaynağı” olarak anımsatarak, ondan “cesaret ve kararlılık” aldığını ifade etti.

D- Madencilik Lobilerini ve Petro Politikalarından Zarar Gören Ekonomik Kesimleri Memnun Etmek: Petro’nun Tel Aviv’e kömür ihracatını yasaklaması ve 2036’ya kadar uzanan sözleşmeleri iptal etmesi, çok uluslu madencilik şirketleriyle sert bir çatışmaya yol açtı. Bu nedenle De la Espriella’nın kömür ihracatının yeniden başlamasını öngören kararnameyi hızla imzalaması ve Serbest Ticaret Anlaşması’nı yeniden yürürlüğe koyması, ekonomik elitlerin ve madencilik ile enerji lobilerinin çıkarlarına doğrudan bir yanıt niteliği taşımaktadır. Buna paralel olarak Kolombiya kahvesi, çiçekleri ve işlenmiş ürünleri başta olmak üzere tarımsal ihracat için İsrail pazarının yeniden açılması hedeflenmektedir.

Tel Aviv-Bogota Yakınlaşmasının Önündeki Mevcut Zorluklar

De la Espriella yönetiminin ilk aylarında Tel Aviv ile yakınlaşma süreci benzeri görülmemiş bir hız kazanmış olsa da bu yönelimin sürdürülebilirliği ve kalıcı hâle gelmesi, Kolombiya iç siyasetinde ve bölgesel ve uluslararası çevrede bir dizi yapısal engelle karşı karşıyadır. Bunların başında şu unsurlar gelmektedir:

1- Seçimsel kırılganlık ve Kolombiya toplumundaki derin kutuplaşma: De la Espriella, devlet başkanlığına ezici bir halk desteğiyle değil, son derece küçük bir farkla ulaştı. Başkanlık seçimlerinin ikinci turunda oyların %49,66’sını alırken, solcu Tarihsel Pakt koalisyonunun adayı Iván Cepeda %48,7’de kaldı. Bu sonuç, ülke tarihinin en kutuplaşmış ve başa baş geçen seçimlerinden biri olarak değerlendirildi.

Görevden ayrılan Devlet Başkanı Gustavo Petro ise sonuçları kabul etmeyi reddetti ve İsrail ile ABD’yi seçim sonuçlarını siber müdahaleyle manipüle etmekle suçladı. Petro, “Dünyada bunu yapabilecek tek yapı İsrail devletidir” ifadelerini kullandı.

Bu neredeyse yarı yarıya bölünmüş siyasi tablo, Kolombiya toplumunun yaklaşık yarısının; güçlü Sintracarbón kömür işçileri sendikası ve yerli halk hareketleri gibi örgütlü toplumsal kesimlerin desteğiyle, Tel Aviv ile kurulacak ittifaka karşı bir pozisyon aldığını göstermektedir. Bu durum 14 Ekim 2026’da açık biçimde görüldü. Kudüs’te Kolombiya Büyükelçiliği’nin açılışıyla aynı gün, Bogota sokaklarında yaklaşık 8.000 kişi şiddetli yağmura rağmen protesto gösterilerine katıldı. Petro’nun da yer aldığı gösterilerde, yeni hükümetin İsrail’le normalleşme politikasına tepki olarak Kolombiya bayraklarından daha fazla Filistin bayrağı taşındı.

2- Yüksek diplomatik maliyet ve uluslararası meşruiyet ile Arap ve İslam ülkeleriyle karşı karşıya gelme: Golan’ın ilhakının tanınması ve büyükelçiliğin Kudüs’e taşınması kararları, Bogota’yı Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararlarıyla, özellikle de 1980 tarihli 476 ve 478, 1981 tarihli 497 ve 2016 tarihli 2334 sayılı kararlarla doğrudan karşı karşıya getirmiştir. Eski Kolombiyalı diplomat Eduardo Pizarro Leongómez de bu adımların Kolombiya’ya Birleşmiş Milletler sistemi içinde geniş bir destek kaybı olarak geri dönebileceği uyarısında bulunmuştur.

Bu diplomatik maliyetin ilk somut göstergelerinden biri, 19 Arap ve İslam ülkesinin dışişleri bakanlarının Kolombiya’nın Kudüs’te büyükelçilik açmasını kınayan ortak açıklaması olmuştur. Buna ek olarak Arap Birliği Konseyi, üye ülkeler ile İslam İşbirliği Teşkilatı üyelerine Kolombiya büyükelçilerini dışişleri bakanlıklarına çağırarak resmî protesto notası iletmeleri çağrısında bulunmuştur.

3- Ulusal egemenlik sorunu ve İsrail’in güvenlik alanındaki nüfuzuna ilişkin insan hakları tartışmaları: Kolombiya’da “İsrail güvenlik doktrininin” yeniden canlandırılması, insan hakları ve yargı çevrelerinde egemenlik, hukuki hesap verebilirlik ve devletin güvenlik işlevlerinin özelleştirilmesi konusunda ciddi kaygılara yol açmaktadır. Kolombiya’nın kurumsal hafızasında bu alana ilişkin tartışmalı dosyalar hâlâ canlılığını korumaktadır. Bunların en önemlilerinden biri, Kolombiya Başsavcılığı’nın 2024 yılında, NSO Group’a ait İsrail yapımı Pegasus casus yazılımının yasa dışı biçimde satın alındığı ve kullanıldığı şüphesiyle başlattığı soruşturmadır. Söz konusu anlaşmanın değerinin yaklaşık 11 milyon dolar olduğu belirtilmiştir.

Buna ek olarak siber güvenlik ve gözetim alanlarının yanı sıra su gibi stratejik kaynakların yönetiminin İsrailli ve Amerikalı şirketlerle ilişkilendirilmesi, anayasal ve toplumsal kaygıları artırmaktadır. Bu çevreler, söz konusu iş birliklerinin ulusal egemenlik üzerinde olası bir aşınma yaratabileceğini savunmaktadır. Parlamento düzeyindeki tartışmalar ve hukuki itirazlar da yürütmenin bu yöndeki hareket alanını sınırlayabilecek unsurlar arasında yer almaktadır.

4- İlişkilerin siyasi kutuplaşmaya ve Latin Amerika’daki iktidar döngülerine bağımlı olması: Araştırmacı Gabriel Levin-Drezin, çalışmasında, bir tarafta Gustavo Petro hükümeti ile Filistin meselesini destekleyen sol güçler, toplumsal hareketler ve sendikalar; diğer tarafta ise Petro’nun İsrail politikasına karşı çıkan siyasi ve güvenlik elitleri ile muhalif kesimler arasındaki belirgin ayrışmayı ortaya koymaktadır. Bu farklılaşma yalnızca dış politika alanıyla sınırlı kalmamış; siyasi protestolarda, medya söyleminde ve Kolombiya kamusal alanındaki karşılıklı suçlamalarda da kendisini göstermiştir.

Buna karşılık Devlet Başkanı Abelardo de la Espriella, Kolombiya’nın İsrail’e yönelik politikasını yeniden yönlendirmiştir. Kolombiyalı gazeteci ve La Silla Vacía gazetesinin kurucusu ve yöneticisi Juanita León’a göre bu yakınlaşma yalnızca Kolombiya’nın İsrail’in askerî teknolojisine ve istihbarat iş birliğine duyduğu ihtiyaçla açıklanamaz. Aynı zamanda İsrail’in, özellikle dinî, kültürel ve güvenlik boyutları bakımından De la Espriella’nın siyasi projesinde taşıdığı özel konumla da doğrudan ilişkilidir.

Bu çerçevede, söz konusu yakınlaşmanın stratejik çıkarlar ile devlet başkanının kişisel ideolojik yönelimlerinin kesişimini yansıtması, iç ve bölgesel siyasi dengelerin değişmesi durumunda ne ölçüde sürdürülebileceği sorusunu gündeme getirmektedir. Yeni yakınlaşmanın büyük ölçüde devlet başkanının kişiliği ve sert sağcı siyasi çizgisiyle bağlantılı olması, ilişkinin devamını De la Espriella yönetiminin Kolombiya halkına somut ekonomik ve güvenlik kazanımları sağlayabilme kapasitesine bağlı hâle getirmektedir.

Aynı zamanda bu sürecin geleceği, sokakta ve parlamentoda hâlâ önemli bir toplumsal ve sendikal desteğe sahip olan sol muhalefetle yürütülen siyasi mücadelenin nasıl şekilleneceğine ve Luiz Inácio Lula da Silva liderliğindeki Brezilya gibi kıtanın önemli bölgesel güçleriyle korunması gereken hassas dengelere de bağlı olacaktır.

Sonuç

Kolombiya’nın Gustavo Petro dönemindeki kapsamlı kopuştan Abelardo de la Espriella yönetiminde Tel Aviv’le koşulsuz ittifaka uzanan diplomatik dönüşümü, İsrail açısından Kolombiya’nın yeniden kazanılmasının yalnızca Güney Amerika’daki geleneksel bir güvenlik ve ticaret ortağının geri dönmesi anlamına gelmediğini göstermektedir. Bu süreç aynı zamanda, Gazze Şeridi’ndeki soykırım savaşı nedeniyle derinleşen uluslararası yalnızlığı ve hukuki takibat baskısını aşmak amacıyla Washington yanlısı popülist sağın yükselişinden stratejik biçimde yararlanma girişimi olarak da okunabilir.

Bogota’nın İsrail’in Golan üzerindeki egemenliğini tanıması, büyükelçiliğini Kudüs’e taşıması, Uluslararası Adalet Divanı’ndaki müdahalesini geri çekmesi, Lahey Grubu’ndan ayrılması ve Kolombiya kömürünün yeniden İsrail elektrik sistemine yönlendirilmesi sayesinde Tel Aviv, birkaç hafta içinde Kolombiya’yı Küresel Güney’de hukuki ve ekonomik boykotun öncü aktörlerinden biri olmaktan çıkararak Latin Amerika’da diplomatik ve güvenlik alanında bir nüfuz kapısına dönüştürmeyi başarmıştır.

Ancak bu dikkat çekici İsrail kazanımı, kendi içinde ciddi bir yapısal çelişki barındırmaktadır. Bir puanın altında farkla kazanılan bir seçim zaferine dayanan, Ariel Şaron deneyiminden esinlenen tartışmalı bir ideolojik söylem üzerine kurulan ve hem uluslararası meşruiyet çerçevesiyle hem de Kolombiya toplumunun yaklaşık yarısıyla karşı karşıya gelen bu yakınlaşma, kırılganlığını korumaktadır. İç siyasi güç dengelerinde yaşanacak ilk ciddi değişim, bu ittifakın yönünü tersine çevirebilecek niteliktedir.

Dolayısıyla yeni Kolombiya modeli, İsrail’e önemli bir diplomatik ve ekonomik hareket alanı sağlamış, İsrailli şirketler açısından silah, kömür ve teknoloji pazarlarını yeniden açmış olsa da aynı zamanda Tel Aviv’in uluslararası düzeyde aşınan ahlaki ve hukuki meşruiyetini telafi etmek için popülist sağ yönetimlere ve güvenlik elitlerine dayanma stratejisinin sınırlarını da ortaya koymaktadır. Bu yaklaşım, istikrarlı ve siyasi değişimlere dayanıklı ortaklıklar kurmaktan ziyade, ideolojik kutuplaşma üzerinden uluslararası izolasyon krizini yönetmeye daha yakın görünmektedir.